Odwołanie darowizny

Darowizna

 

Darowizna to jedna z najczęściej spotykanych form nieodpłatnego przekazywania majątku – zarówno w relacjach rodzinnych, jak i w kontaktach między osobami niespokrewnionymi. W polskim systemie prawnym darowizna została szczegółowo uregulowana w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 888 §1 k.c., przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Taka definicja podkreśla, że istotą darowizny jest jej nieodpłatność – darczyńca nie oczekuje niczego w zamian.

 

Odwołanie darowizny

 

Zgodnie z polskim porządkiem prawnym odwołanie darowizny już wykonanej może nastąpić tylko w przypadku wystąpienia przesłanki tzw. rażącej niewdzięczności obdarowanego. Odwołanie darowizny następuje poprzez złożenie pisemnego oświadczenia zawierającego powody odwołania darowizny, o których darczyńca dowiedział się nie wcześniej niż na rok przed złożeniem oświadczenia.

 

Rażąca niewdzięczność – czym jest?

 

Pojęcie rażącej niewdzięczności to ogólna formuła prawna, która pozostawia pewien zakres swobody w interpretacji moralnej wagi danego czynu. Ostateczna ocena takiego zachowania zależy od indywidualnych okoliczności konkretnej sprawy.

Choć to darczyńca w pierwszej kolejności uznaje, że został potraktowany niewdzięcznie, to nie każde jego odczucie będzie automatycznie uznane przez sąd za rażącą niewdzięczność w rozumieniu przepisów prawa. Sąd, rozpatrując sprawę, dokonuje obiektywnej oceny zachowania obdarowanego, uwzględniając m.in. intencje, skutki oraz relacje między stronami.

 

Rażąca niewdzięczność – przykłady

 

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów, za rażącą niewdzięczność uznaje się świadome naruszenie podstawowych obowiązków, które obciążają obdarowanego wobec darczyńcy. Takie zachowania muszą mieć charakter krzywdzący i być sprzeczne z elementarnymi normami moralnymi. Za rażącą niewdzięczność uznaje się:

• przemoc psychiczną lub fizyczną wobec darczyńcy;
• brak pomocy i opieki nad starszym lub schorowanym darczyńcą;
• znieważenie lub obrażanie darczyńcy np. publiczne upokarzanie;
• działanie na szkodę darczyńcy np. podważanie jego decyzji prawnych, fałszowanie dokumentów, działanie w celu pozbawienia darczyńcy środków do życia;
• utrzymywanie kontaktów z osobami działającymi na szkodę darczyńcy.

 

Darowizna – jak ją odwołać?

 

Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić zgodnie z przepisami o bezpodstawnym wzbogaceniu, zawartymi w Kodeksie cywilnym. Odwołanie darowizny odbywa się poprzez złożenie przez darczyńcę jednostronnego oświadczenia woli, w którym wyraża on wolę cofnięcia uprzednio przekazanego świadczenia. Tego rodzaju oświadczenie staje się skuteczne z chwilą, gdy dotrze do obdarowanego w taki sposób, aby mógł się on z jego treścią zapoznać.

Od momentu doręczenia oświadczenia, obdarowany zobowiązany jest do zwrotnego przeniesienia przedmiotu darowizny na darczyńcę. Jeżeli zwrot ten nie nastąpi dobrowolnie, darczyńca ma możliwość dochodzenia swoich roszczeń przed sądem, powołując się na instytucję bezpodstawnego wzbogacenia.

 

Odwołanie darowizny – orzecznictwo

 

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2020 r. (sygn. akt: V ACa 762/19) rażącą niewdzięczność nakreślono stosunek etyczny pomiędzy darczyńcą i obdarowanym wyrażający się w moralnym obowiązku wdzięczności. Brak ekwiwalentu w tym typie umowy ma charakter czysto formalny, gdyż darowizna nakłada na obdarowanego więzy zobowiązujące go do szczególnego zachowania względem darczyńcy, dając mu możliwość podjęcia określonych czynności w razie naruszenia tego obowiązku. Wprawdzie do essentialia negotii umowy darowizny nie należy obowiązek sprawowania opieki nad darczyńcą przez obdarowanego, to jednak umowa darowizny rodzi po stronie obdarowanego moralny obowiązek wdzięczności, który nabiera szczególnego charakteru zwłaszcza wtedy, gdy dochodzi do zawarcia umowy między osobami najbliższymi, których powinność świadczenia pomocy i opieki wynika już z łączących strony umowy stosunków rodzinnych.

Z kolei Sąd Okręgowy w Białymstoku w wyroku z dnia 04 grudnia 2018 r. (sygn. akt: I C 350/18) podkreśla, iż odwołanie darowizny stanowi swoisty wyjątek od zasady trwałości stosunków majątkowych powstałych na podstawie umowy darowizny, a co za tym idzie, może znaleźć zastosowanie jedynie w szczególnych okolicznościach. Podkreślenia wymaga sposób zredagowania przepisu, w którym jednoznacznie wskazano, że podstawą odwołania darowizny jest zachowanie rażąco niewdzięczne. Nie wystarcza zatem, aby obdarowany okazał się niewdzięczny w powszechnym tego słowa znaczeniu; jego niewdzięczność musi mieć charakter wyjątkowy – musi być „rażąca”. Następnie zgodnie z art. 899 § 3 k.c. darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.

 

Odwołanie darowizny – adwokat Warszawa

 

Odwołanie darowizny, zwłaszcza z powodu rażącej niewdzięczności, to proces wymagający nie tylko znajomości przepisów prawa, ale również odpowiedniego przygotowania dowodowego i właściwej oceny sytuacji. Każdy przypadek jest inny i wymaga indywidualnego podejścia.

Jeśli rozważasz odwołanie darowizny i chcesz skorzystać z pomocy profesjonalnego adwokata – jesteśmy do Twojej dyspozycji. Oferujemy kompleksowe wsparcie prawne, od analizy sprawy, po przygotowanie odpowiednich pism i reprezentację przed sądem.

Napisz do nas maila lub zadzwoń pod numer 789 940 934.