Pożyczka jest często stosowaną w życiu codziennym umową cywilnoprawną. Zwykle pożyczek udziela się osobom zaufanym – rodzinie, bądź przyjaciołom. Zdarza się jednak, iż pożyczkobiorca, co do którego mieliśmy pewność, że wywiąże się z zawartej umowy, przestaje spłacać zobowiązanie. Co więcej, podejmowane przez niego kroki każą przypuszczać, że nie otrzymamy nawet grosza z pożyczonych pieniędzy.
Czy w takiej sytuacji można wypowiedzieć umowę pożyczki? Jakie działania należy podjąć, aby wyegzekwować pożyczone środki?
Możliwość wypowiedzenia umowy pożyczki zasadniczo zależy od tego, czy w umowie został określony termin zwrotu pożyczki. Jeżeli w umowie pożyczki nie wskazano terminu zwrotu pożyczki, to wypowiedzenie umowy przewiduje art. 723 Kodeksu cywilnego. Wówczas, po wypowiedzeniu umowy przez pożyczkodawcę, pożyczkobiorca ma sześciotygodniowy termin na zwrot pożyczki. Umowa pożyczki, dla ważności jej zawarcia, nie wymaga żadnej szczególnej formy. Jedynie dla pożyczek, których wartość przekracza tysiąc złotych, przewidziana jest forma dokumentowa dla celów dowodowych. Jeżeli umowa pożyczki została zawarta na piśmie, to również wypowiedzenie powinno zostać złożone w tej samej formie.
Sytuacja komplikuje się w przypadku zawarcia terminowej umowy pożyczki. Ustawodawca nie przewiduje bowiem możliwości wypowiedzenia pożyczkobiorcy takiej umowy (chyba, że w umowie zostało zawarte odpowiednie postanowienie, umożliwiające stronom wcześniejsze wypowiedzenie pożyczki). Nietrudno wyobrazić sobie stan faktyczny, w którym zawarta zostaje umowa pożyczki, ze zwrotem rozłożonym na raty i z określonym końcowym terminem jej spłaty. Taka umowa jest pożyczką terminową, w związku z czym w sytuacji, kiedy pożyczkobiorca nie spłaca rat i nie zamierza ich spłacać, pożyczkodawca nie może wypowiedzieć umowy i dochodzić zwrotu całego roszczenia, a tylko tych rat, których termin płatności już upłynął. Stanowi to istotną uciążliwość, zwłaszcza w przypadku umów zawartych na okres kilku lat.
Czy w związku z brakiem możliwości wypowiedzenia terminowej umowy pożyczki istnieje szansa na wcześniejsze odzyskanie całości pożyczonych środków?
Rozwiązania należy szukać w art. 458 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że jeżeli dłużnik stał się niewypłacalny, wierzyciel może żądać świadczenia bez względu na zastrzeżony termin. Pojęcie niewypłacalności nie zostało zdefiniowane w przepisach, lecz przedstawiciele doktryny prawa cywilnego rozumieją ten termin, jako stan majątku dłużnika, który nie wystarcza na pokrycie wierzytelności. Wykazanie istnienia tego stanu nie wymaga jego stwierdzenia w żadnym szczególnym trybie. Na niewypłacalność mogą wskazywać takie okoliczności, jak bezskuteczność prowadzenia egzekucji przeciwko dłużnikowi przez jakiegokolwiek wierzyciela, czy też zawieszenie regulowania wymagalnych wierzytelności, o ile nie jest to zawieszenie krótkotrwałe i przejściowe.
Zaistnienie przesłanek wskazanych w art. 458 Kodeksu cywilnego powoduje postawienie całej wierzytelności – w tym przypadku, całej pożyczki – w stan natychmiastowej wymagalności. Aby wierzytelność była natychmiastowo wymagalna w trybie omawianego przepisu, nie jest konieczne podejmowanie przez wierzyciela jakichkolwiek działań, bowiem natychmiastowa wymagalność następuje z mocy prawa. Jeżeli zatem dłużnik jest niewypłacalny, a wierzyciel jest w stanie to należycie wykazać, to cała wierzytelność staje się wymagalna i możliwe jest podejmowanie przez wierzyciela działań, mających na celu odzyskanie całości kwoty pożyczki, bez potrzeby oczekiwania na upływ terminu spłaty zobowiązania.
W zależności od tego, jaka jest treść umowy pożyczki, dochodzenie całości wierzytelności od dłużnika może okazać się dość skomplikowane. Oczywiście warto zabezpieczyć się poprzez zawarcie w umowie postanowień, umożliwiających wcześniejsze wypowiedzenie terminowej umowy pożyczki w przypadku niewywiązywania się dłużnika ze spłaty rat pożyczki. Pożyczkodawca, który takiego postanowienia w umowie pożyczki nie zawarł, nie stoi jednak na przegranej pozycji.
Brak komentarzy