W każdym postępowaniu sądowym kwestią niezwykle istotną jest prawidłowe określenie sądu właściwego rzeczowo i miejscowo do rozpoznania konkretnej sprawy. Zwykle powód chce bowiem uniknąć niepotrzebnej zwłoki w merytorycznym rozstrzygnięciu sporu, związanej z ewentualnym stwierdzeniem niewłaściwości sądu, zaś pozwany przeciwnie, poszukuje okazji do podniesienia zarzutu niewłaściwości sądu, celem przedłużania i utrudniania postępowania.
Niniejszy wywód zacznijmy od analizy pojęcia właściwości rzeczowej sądu, tj. zdolności sądu do rozpatrywania sprawy konkretnego rodzaju. Podkreślić należy, iż w pierwszej instancji sprawy mogą być rozpatrywane zarówno przez sądy rejonowe, jak i sądy okręgowe. Zgodnie z art. 16 § Kodeksu postępowania cywilnego, zasadą jest rozpoznawanie spraw przez sądy rejonowe. Sądy okręgowe są natomiast właściwe w następujących sprawach:
- o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia;
- o roszczenia wynikające z Prawa prasowego;
- o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 75.000,00 zł oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym;
- o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni;
- o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie istnienia lub nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną;
- o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem;
- o roszczenia wynikające z naruszenia praw przysługujących na mocy przepisów o ochronie danych osobowych;
- o ubezwłasnowolnienie.
Ponadto, sąd okręgowy rozpatruje sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw wskazanych poniżej w stosunku, do których właściwy jest sąd rejonowy:
- o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński oraz pogrzebowy;
- o świadczenie rehabilitacyjne;
- o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, wypadku w drodze do pracy lub z pracy, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wypadku lub choroby zawodowej pozostającej w związku z czynną służbą wojskową albo służbą w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej i Służbie Celno-Skarbowej;
- o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Drugim istotnym elementem, na którym należy skupić się wnosząc pozew jest właściwość miejscowa sądu. Zasadą jest, że powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania, bądź siedzibę. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, właściwość miejscową oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane – według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce.
Inną kwestią jest, że w niektórych przypadkach, przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują możliwość wyboru, przed którym sądem wytoczyć powództwo. Możliwość wyboru pomiędzy sądem właściwości ogólnej, a innym wskazanym w przepisach sądem, określa się właściwością przemienną. Przykładem właściwości przemiennej jest powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego. Sądem właściwym w takim przypadku może być bowiem sąd, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania/siedzibę albo sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
Właściwość przemienna występuje również w sprawach z zakresu prawa pracy. Powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy można bowiem wytoczyć, bądź przez sąd ogólnie właściwy dla pozwanego, bądź przez sąd, w którego okręgu praca była, jest lub miała być wykonywana.
Ponadto, należy mieć na uwadze, że przepisy szczególne wprowadzają dla określonej kategorii spraw właściwość wyłączną. W takich przypadkach, właściwość ustala się na zasadach odrębnych, bez możliwości wyboru sądu właściwego na zasadach ogólnych. Właściwość wyłączna charakterystyczna jest na przykład dla roszczeń z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Przepisy ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych stanowią, iż powództwo o odszkodowanie z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych wytacza się wyłącznie przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby poszkodowanego zdarzeniem szkodowym, bądź przed sąd właściwy dla miejsca zaistnienia zdarzenia. Dopiero, kiedy niemożliwe jest wytoczenie powództwa według powyższych kryteriów, stosować można przepisy o właściwości ogólnej.
Informację o tym, który sąd jest miejscowo właściwy w danej sprawie można uzyskać na stronach internetowych sądów. Niektóre z nich zamieszczają bowiem opis właściwości miejscowej sądu w oddzielnej zakładce, jeszcze inne umieszczają wzmiankę o właściwości rzeczowej i miejscowej pośród informacji o danym wydziale sądu. Czasami właściwość miejscowa i rzeczowa sądów rejonowych opisywana jest na stronie internetowej sądu okręgowego, który jest dla nich sądem wyższego rzędu.
Wskazane wyżej przykłady właściwości miejscowej i rzeczowej sądu nie stanowią wyczerpania tematu. Kwestii tej poświęcony jest niejeden podręcznik. Każdą sprawę należy oceniać indywidualnie.
Warto podkreślić, że złożenie pozwu do sądu niewłaściwego nie powoduje zwrotu pisma i konieczności jego ponownego składania. Jeżeli bowiem sąd stwierdzi swoją niewłaściwość, to obowiązany jest przekazać sprawę sądowi właściwemu. Złożenie powództwa we właściwym sądzie jest jednak kluczowe z perspektywy czasu trwania postępowania oraz ewentualnego zarzutu przedawnienia sprawy. Nierzadko zdarza się bowiem, iż przekazanie sprawy przeciąga się miesiącami, co rzutuje jednocześnie na opóźnienie kolejnych czynności procesowych. Sytuacja, w której powód z uwagi na błędne wskazanie sądu musi oczekiwać przez znaczny okres na jej przekazanie jest oczywiście niekorzystna. Z tego względu, wszczynając jakiekolwiek postępowanie warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Brak komentarzy