Dziedziczenie gospodarstwa rolnego

Czym jest gospodarstwo rolne?

 

Za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

 

Dwa porządki prawne

 

Majątek osoby zmarłej, należący do spadku w rozumieniu art. 922 k.c., przechodzi na spadkobierców z chwilą jej śmierci (otwarcia spadku). Przejście następuje z mocy prawa według stanu z chwili otwarcia spadku. Dlatego też zasadą jest to, że do spraw spadkowych stosuję się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy.

W obecnym stanie prawnym istotne znaczenie dla kwestii dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. W wyroku tym rozstrzygnięto, że przepisy Kodeksu Cywilnego, które uzależniały możliwość dziedziczenia gospodarstwa rolnego od spełnienia określonych w ustawie warunków są niezgodne z Konstytucją RP. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego sprawił, że od dnia 14 lutego 2001 r. (data publikacji wyroku) można mówić o istnieniu dwóch odrębnych porządków prawnych regulujących dziedziczenie gospodarstw rolnych.

 

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego przed dniem 14 lutego 2001 r.

 

Pierwszy porządek prawny dotyczy spadków otwartych przed dniem 14 lutego 2001 r. Zgodnie z tym porządkiem skuteczność dziedziczenia gospodarstwa rolnego uzależniona jest od spełnienia jednego z warunków dziedziczenia gospodarstw rolnych określonych w przepisach szczególnych. Innymi słowy, jeśli gospodarstwo rolne podlegające dziedziczeniu ma powierzchnię powyżej 1 ha, osoba powołana do spadku z ustawy skutecznie odziedziczy gospodarstwo rolne, po spełnieniu jednego z warunków określonych w art. 1059 kodeksu cywilnego, mianowicie gdy:

• stale pracuje bezpośrednio przy produkcji rolnej;
• ma przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej;
• jest małoletnia bądź też pobiera naukę zawodu lub uczęszcza do szkół;
• jest trwale niezdolna do pracy.

 

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego od dnia 14 lutego 2001 r.

 

Drugi porządek prawny dotyczy spadków otwartych w dniu 14 lutego 2001 r. lub później. W tym porządku nie obowiązują ograniczenia w zakresie ustawowego dziedziczenia gospodarstw rolnych, a krąg spadkobierców jest ustalany na podstawie ogólnych zasad dziedziczenia. Sąd nie musi wówczas badać, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, a w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku nie wymienia się oddzielnie spadkobierców gospodarstwa rolnego oraz ich udziałów w tym gospodarstwie i w pozostałej części spadku.

Zatem, jeżeli śmierć spadkodawcy gospodarstwa rolnego nastąpiła w okresie od dnia 14 lutego 2001 r. (włącznie), a dniem dzisiejszym i aktualnie chcemy uregulować kwestie spadkowe, wówczas zastosowanie znajdą ogólne reguły dziedziczenia. Od dnia 14 lutego 2001 r., po otwarciu spadku (czyli śmierci spadkodawcy), spadkobierca nie musi spełniać dodatkowych wymagań, by móc dziedziczyć gospodarstwo rolne.

 

Dziedziczenie testamentowe gospodarstwa rolnego

 

Opisane wyżej procedury dotyczą dziedziczenia gospodarstwa rolnego w sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie ważnego testamentu. Natomiast, od dnia 01 października 1990 r. osoba powołana do spadku w testamencie nie musi spełniać jakiegokolwiek dodatkowego warunku, by dziedziczyć należące do spadku gospodarstwo rolne.

 

Podsumowanie

 

Najprostszym sposobem na uniknięcie w przyszłości problemów związanych z ustaleniem, kto będzie dziedziczył gospodarstwo rolne, będzie wcześniejsze uregulowanie tej kwestii w testamencie. Jeżeli jednak dziedziczenie ma się odbyć na podstawie przepisów ustawy, to o tym jakie przepisy dotyczące dziedziczenia znajdą zastosowanie w konkretnej sprawie decydować będzie data otwarcia spadku, tj. data śmierci spadkodawcy.

Napisz do nas maila lub zadzwoń. Chętnie odpowiemy na nurtujące Cię pytania. Pozwól nam pomóc Tobie i Twoim bliskim.