Naruszenie praw pacjenta – zadośćuczynienie
Prawa pacjenta – czym są?
Prawa pacjenta stanowią zbiór uprawnień przysługujących osobom korzystającym ze świadczeń opieki zdrowotnej. Katalog ten wywodzi się przede wszystkim z Konstytucji RP oraz ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, ale uregulowane są również w innych aktach prawa krajowego (tj. ustawie o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych) i międzynarodowego (Europejska Karta Praw Pacjenta). Prawa te mają na celu zapewnienie pacjentom poszanowania ich godności, autonomii oraz bezpieczeństwa podczas korzystania z opieki medycznej.
Katalog praw pacjenta
- Prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością i odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej;
- Prawo do informacji zrozumiałej i przystępnej dla niego – o swoich prawach, o swoim stanie zdrowia, o rodzaju i zakresie świadczeń mu udzielanych;
- Prawo do wyrażania zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych w sposób świadomy, po uprzednim udzieleniu pacjentowi wyczerpujących informacji na temat planowanego leczenia;
- Prawo do tajemnicy informacji, w szczególności dotyczących stanu zdrowia, rokowań, diagnozy, wyników badań. Pacjent ma prawo wskazać komu ww. informacje będą przekazywane;
- Prawo do dokumentacji medycznej prowadzonej z należytą starannością oraz dostępu do niej na żądanie pacjenta;
- Prawo do poszanowania godności i intymności, a także prawo do godnego umierania i prawo do obecności bliskiej osoby przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych;
- Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, a więc prawo do kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z innymi osobami, ale też prawo do odmowy takiego kontaktu;
- Prawo pacjenta do opieki duszpasterskiej w sytuacji pogorszenia się stanu zdrowia lub zagrożenia życia pacjenta;
- Prawo do składania skarg w przypadku naruszenia ww. praw.
Naruszenie praw pacjenta
Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia 06 listopada 2008 r. konstruuje kompleksowy zbiór praw pacjenta, których naruszenie może skutkować przyznaniem zadośćuczynienia na podstawie art. 4 tejże ustawy. Roszczenie to jest zatem samodzielnym i odrębnym żądaniem od roszczenia o zadośćuczynienie wywodzonego z tytułu szkody na osobie i opartego na art. 445 § 1 k.c. Zgodnie z brzmieniem ww. przepisu, naruszenie poszczególnego prawa pacjenta musi być zawinione. Nadmienić należy, iż tylko zachowanie bezprawne może zostać zakwalifikowane jako zawinione, a więc koniecznym jest interpretowanie omawianej bezprawności szeroko – nie tylko poprzez naruszanie przepisów, ale również reguł wynikających z zasad etyki zawodowej. Działaniem zawinionym jest przede wszystkim naruszenie należytej staranności, zatem reguł zachowania, jakie w danych okolicznościach wymagane byłyby dla właściwego zachowania sprawcy.
Zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta
Jak już zostało wspomniane, o odpowiedzialności udzielającego świadczeń medycznych decyduje wskazanie naruszenia skatalogowanych w ustawie praw pacjenta i zawinienie podmiotu świadczącego usługę. W związku z powyższym, przesłanką odpowiedzialności nie jest fakt powstania ewentualnej szkody po stronie pacjenta, czy też koniczność wykazania adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem naruszającym prawo pacjenta, a wspomnianą szkodą. Z punktu widzenia pacjenta istotne jest więc, że nie musi on udowadniać, że doszło do naruszenia dobra osobistego, bowiem wystarczające jest wykazanie zawinionego naruszenia praw pacjenta. Jednocześnie, omawiane regulacje nie wykluczają możliwości dochodzenia roszczeń na podstawie art. 455 Kodeksu cywilnego. Może bowiem dojść do sytuacji, w której pacjent poniesie szkodę niemajątkową na skutek niewłaściwego udzielenia świadczenia zdrowotnego. W takim przypadku przepisy ustawy o prawach pacjenta nie wyłączają ogólnych zasad odpowiedzialności cywilnej wynikających z Kodeksu cywilnego, lecz je uzupełniają, wzmacniając pozycję pacjenta poprzez umożliwienie mu wyboru podstawy prawnej dochodzenia roszczeń.
„Roszczenie o zadośćuczynienie, będące następstwem naruszenia praw pacjenta, o którym stanowi art. 4 ust. 1 ustawy z 2008 r. prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz roszczenie o zadośćuczynienie wynikające z art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c. mają odrębny charakter i określają zasady odpowiedzialności sprawców za odrębne czyny bezprawne. W pierwszym przypadku czyn bezprawny polega na zawinionym spowodowaniu uszkodzenia ciała lub wywołaniu rozstroju zdrowia przez wadliwe leczenie, w drugim zaś na naruszeniu prawa pacjenta do informacji, niezależnie od ostatecznej skuteczności przeprowadzonego zabiegu.” (vide: Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2025 r. o sygn. I CSK 760/24)
Naruszenie praw pacjenta – wysokość zadośćuczynienia
Podstawową funkcją zadośćuczynienia jest jego funkcja kompensacyjna, ma ona na celu wyrównanie szkody niemajątkowej (krzywdy), czyli cierpień fizycznych i psychicznych poszkodowanego, poprzez wypłatę odpowiedniej kwoty pieniężnej. Wysokość zadośćuczynienia za naruszenie praw pacjenta uzależniona jest od intensywności doznanych cierpień psychicznych oraz czasu ich trwania. Ponieważ jednak naruszenie praw pacjenta co do zasady nie prowadzi do powstania szkody majątkowej ani fizycznej, a ogranicza się do sfery psychicznej, podkreśla się, że zadośćuczynienie powinno być ustalane na poziomie umiarkowanym. Średnio zasądzane kwoty wahają się w granicach od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych.
Naruszenie praw pacjenta, a orzecznictwo
Przykładem wyroku, który w sposób odrębny potraktował roszczenie powódki o zasądzenie zadośćuczynienia tytułem naruszenia praw pacjenta, jest orzeczenie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 12 września 2018 r. o sygn. XIV C 400/17. Sprawa dotyczyła naruszenia prawa pacjentki do informacji, a co za tym idzie do wyrażenia świadomej zgody na leczenie kanałowe zęba. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż: Nieudzielenie pacjentowi informacji przewidzianych w art. 31 ust. 1 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (czy to w ogóle czy też w niepełnym zakresie) i w związku z tym przeprowadzenie leczenia bez jego uświadomionej zgody, niewątpliwie jest naruszeniem praw pacjenta. Przy czym tego rodzaju czyn sam w sobie świadczy o zawinieniu lekarza, gdyż jest przejawem braku takiej staranności, jakiej należy od niego wymagać (art. 355 k.c.). Lekarz nie powinien podjąć leczenia nie dysponując uświadomioną zgodą pacjenta. W przypadku powódki tak jednak się stało, co kreowało po jej stronie roszczenie o zadośćuczynienie z art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.” Okoliczności sprawy uzasadniły wysokość przyznanego powódce zadośćuczynienia w kwocie 3.500,00 zł.
Z kolei Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 sierpnia 2021 r. o sygn. I ACa 382/21 uznał, iż adekwatną kwotą zadośćuczynienia za naruszenie prawa pacjentki do poszanowania godności i intymności, świadczeń udzielanych z należytą starannością oraz prawa do informacji, będzie kwota 10.000,00 zł, gdyż „przedstawia ona ekonomicznie odczuwalną wartość, współmierną do krzywdy doznanej z tytułu naruszenia praw pacjenta oraz jest adekwatna do aktualnych stosunków majątkowych w społeczeństwie”. W stanie faktycznym opisanej sprawy uwzględniono brak zapewnienia powódce podczas pobytu na oddziale należytych warunków higienicznych w łazience i na sali poporodowej oraz brak zmiany pościeli, pomimo trawiącej powódkę gorączki. Powódce nie zapewniono też intymności podczas wykonywania zabiegów płukania rany, a zmiany opatrunków dokonywano na łóżku, w towarzystwie innych pacjentek. Materiał dowodowy w postaci zeznań świadków i powódki potwierdził także, iż pytania powódki o przyczyny złego samopoczucia, przebieg leczenia, możliwość karmienia dziecka pomimo zastosowanej antybiotykoterapii były lekceważone, przez co naruszono jej prawo do uzyskania pełnej i jasnej informacji o stanie zdrowia i planowanych zabiegach.
Adwokat do spraw błędów medycznych
Jeśli jesteś ofiarą naruszenia praw pacjenta i zastanawiasz się, jak uzyskać zadośćuczynienie, nasza kancelaria prawa medycznego oferuje kompleksową pomoc prawną na każdym etapie postępowania.
Napisz do nas wiadomość lub zadzwoń pod numer telefonu 789 940 934.
Przejdź do zakładki błąd medyczny, by poznać więcej szczegółów.
Brak komentarzy